Promocija zdravih stilova života i prevencija bolesti zavisnosti

(Pravni osnov: Zakon o Crvenom krstu Srbije, Zakon o javnom zdravlju)

Opšti cilj:
Podizanje svesti kod građana o važnosti usvajanja i primene zdravih stilova života i zdravih navika, i suzbijanje bolesti zavisnosti kroz podizanje nivoa svesti javnosti o štetnosti zloupotrebe psihoaktivnih supstanci. Prevencija bolesti zavisnosti kroz preventivno edukativne sadržaje, namenjene pre svega mladima uz angažovanje volontera Crvenog krsta.

Definisani cilj moguće je postići kontinuiranim i konstantinim radom i dobro osmišljenim aktivnostima.

Vršnjačka edukacija treba da bude periodično sprovođena kroz čitavo školovanje. Prema dosadašnjem iskustvu, taj oblik učenja sve do uzrasta ranih adolescenata ima najznačajniju ulogu u prevenciji upotrebe psihoaktivnih supstanci i razvijanju zdravih stilova života.

Opis problema:
Tranziciona vremena u kojima se naše društvo nalazi nalažu uvećane napore cele zajednice u sferi očuvanja zdravlja svakog pojedinca. Podizanje svesti kod građana je dug i složen proces, u kome svaki timski i pojedinačni napor treba da donese rezultate.

Problemi zdravlja našeg stanovništva koji se odnose pre svega na kardiovaskularna oboljenja (moždani udar je jedan od najčešćih uzročnika smrtnosti u Srbiji), razvoj gotovo zaboravljenih oboljenja uzrokovanih nehigijenom ili lošom ishranom ili zloupotreba psihoaktivnih supstanci koja je i širi problem, moraju se rešavati sistemski.

Svake godine u svetu od bolesti srca i krvnih sudova umire preko 17 miliona ljudi, što je svaki treći umrli stanovnik. Procenjuje se da se gotovo 80% prevremene smrtnosti može sprečiti kontrolom nekoliko faktora rizika: pušenje, nepravilna ishrana i fizička neaktivnost. Uloga Crvenog krsta je upravo u promovisanju zdravih stilova života čime se smanjuje rizik ovih bolesti.

U svetu oko 210 miliona ljudi koristi droge, a od ovog broja oko 200.000 ljudi umire od posledica upotrebe droga. Upotreba droga i lekova su ne samo zdravstvena pretnja već i pretnja socio-ekonomskoj stabilnosti i socio-ekonomskom razvoju širom sveta. Najuspešniji pristup u prevenciji narkomanije je ključna uloga koju imaju porodice, škole i zajednica u celini kako bi se obezbedilo bezbedno i zdravo detinjstvo adolescenata.

Crveni krst Srbije kroz vršnjačke edukacije, edukacije roditelja i nastavnika značajno doprinosi prevenciji narkomanije.

Istraživanja Instituta za javno zdravlje Srbije „Dr Milan Jovanović Batut“ daju podatke da:
● U Srbiji svakodnevno puši svaki deseti omladinac uzrasta 15–19 godina. Ukupan broj pušača među mladima od 15 do 29 godina je u odnosu na 2000. godinu smanjen za 4,7%. Približno jedna četvrtina (26.6%) mladih zapali svoju prvu cigaretu sa navršenih 14 godina ili pre, dok 16.8% proba da puši sa 13 godina ili manje. Ovi podaci ukazuju na postojanje velikog rizika upotrebe duvana u kasnijem periodu života, kao i potencijalno visoku pojavu bolesti koje prouzrokuje duvan.
● Prema podacima iz nacionalnog istraživanja zdravlja sprovedenog 2006. godine u Srbiji 55,7% mladih uzrasta 15–29 godina konzumira alkohol. Približno dve trećine mladića (65,8%) i svaka druga devojka (53,4%) piju alkoholna pića. Broj mladih koji ne piju alkohol opada sa uzrastom, tako da je najveći u starosnoj grupi 15-19 godina (63,6%). Čak trećina učenika (32.0%) je bar jednom prilikom u toku poslednjih mesec dana popila pet i više pića zaredom.
● Upotreba psihoaktivnih supstanci je karakteristična za sve dobne grupe, ali je ipak najrizičniji uzrast – adolescentno doba. Upotreba droge ne izaziva samo probleme koji se ogledaju u bolesti pojedinca, već dovodi i do disfunkcionalnosti porodica, porasta obolevanja od polnih bolesti i bolesti koje se prenose krvlju, porasta kriminala i prostitucije, kao i porasta ekonomskih troškova. Svaki deseti učenik prvog razreda srednje škole (11.9%) je koristio u toku života neku psihoaktivnu supstancu, a da to nije marihuana ili hašiš. Među mladima koji su bar jednom u toku života probali marihuanu značajno je više onih koji navode je da bar jedan od njihovih prijatelja takođe koristi, te je potrebno sprovođenje programa koji se naročito baziraju na razvijanju veština odupiranja pritiscima.
Zaključci istraživanja govore da: restriktivniji zakoni, smanjenje dostupnosti svih psihoaktivnih supstanci, povećanje cena legalnih droga, uključivanje većeg broja mladih u edukativne programe i programe razvoja socijalnih veština, organizovanje preventivnih aktivnosti u školama i lokalnoj zajednici za mlade, roditelje i prosvetne radnike i ostale odrasle kao i povećanje mogućnosti za kreativno provođenje slobodnog vremena, doprinosi smanjenju broja mladih uzrasta od 16 godina koji počinju sa rizikom da ugroze svoje zdravlje.
Narkomanija po rasprostranjenosti i učestalosti ima epidemijski karakter, a zbog svojih medicinskih, ekonomsmkih i društvenih posledica zavisnost je problem od nacionalnog značaja. U rešavanje ovog problema treba uključiti celokupno civilno društvo. Crveni krst, kao najveća humanitarna organizacija u zemlji, sa mrežom od 183 organizacije i 60.000 volontera, pozicionira se kao jedan od najačih predstavnika civilnog društva, koji ima potencijal za sprovođenje efikasnih i efektnih preventivnih aktivnosti, koristeći svoje ljudske resurse (mlade volontere). Kontinuirana edukacija i prenos informacija vođenjem ili učestvovanjem u kampanjama ili sprovođenjem vršnjačkih edukacija jesu aktivnosti koje će sprovoditi organizacije Crvenog krsta u gradovima i opštinama u Srbiji u 2013. godini.

Operativni ciljevi
• Smanjenje broja mladih koji su u riziku da ugroze svoje zdravlje, putem vršnjačke edukacije;
• Povećanje mogućnosti za kreativno provođenje slobodnog vremena kod mladih uključenjem u aktivnosti Crvenog krsta;
• Podizanje svesti kod građana, pre svega roditelja, o važnosti vođenja zdravih stilova života;
• Podizanje svesti kod starijih građana, o važnosti vođenja zdravih stilova života i aktivnog i zdravog starenja.

Ciljne grupe
• Deca i mladi učenici osnovnih i srednjih škola;
• Nastavnici učenika osnovnih i srednjih škola;

Korisnici
• Roditelji, psiholozi i pedagozi.

Akcije Crvenog krsta

1. Obeležavanje 31. januara - Nacionalnog dana protiv duvanskog dima i uključenje u aktivnosti Nacionalne komisije za borbu protiv pušenja. Ovaj dan se obeležava uz saradnju sa Domom zdravlja -uličnom akcijom distribucije informativnog materijala i uručivanjem voća za svaku bačenu kutiju cigareta, održavanjem tribina, predavanjima u školama i drugim mestima gde se stanovništvo i mladi okupljaju. Za akciju se štampa prigodni informativni material.

2. Obeležavanje 7. aprila - Svetskog dana zdravlja – u saradnji sa Ministarstvom zdravlja, Nacionalnom komisijom za javno zdravlje i Institutom za javno zdravlje Srbije «Milan Jovanović-Batut» i Svetskom zdravstvenom organizacijom, Crveni krst Srbije i sve lokalne organizacije obeležavaju ovaj dan prigodnim aktivnostima. Uz saradnju sa Domom zdravlja, štampa se prigodni promotivni materijal, organizuju ulične promotivne akcije, održavanjem tribina, predavanjima u školama i drugim mestima gde se stanovništvo okuplja, organizovanjem crtanja dece na uličnim pločnicima, posećuju bolesni i sl.

3. Obeležavanje 31. maja - Svetskog dana borbe protiv pušenja i uključenje u aktivnosti Nacionalne komisije za borbu protiv pušenja. Ovaj dan se obeležava uz saradnju sa Domom zdravlja – štampanje i distribucija promotivnog materijala, ulična akcija, uručivanjem voća za svaku bačenu kutiju cigareta, održavanjem tribina, predavanjima u školama i drugim mestima gde se stanovništvo okuplja.

4. Obeležavanje 26. juna – Svetskog dana borbe protiv zloupotrebe i krijumčarenja droga u saradnji sa Domom zdravlja i sportskim ustanovama uz štampanje i distribuciju propagandnog materijala, uličnu manifestaciju, predavanja, anketiranje građana...

5. Prevencija bolesti zavisnosti kroz distribuciju informativnog materijala. Sprovođenje vršnjačkih edukacija i tribina za mlade volontere i aktiviste organizacija Crvenog krsta u saradnji sa Domom zdravlja. Sprovođenje anketa o informisanosti o zloupotrebi psihoaktivnih supstanci, a stečeno znanje o nivou upućenosti u pojavu koristiti radi kontinuiranog unapređenja sistema edukacija mladih volontera. Ove aktivnosti su posebno intenzivirane u novembru mesecu kada se obeležava mesec borbe protiv zloupotrebe psihoaktivnih supstanci.
6. Obeležavanje Svetskog dana srca - kraj septembra i uključenje u aktivnosti Instituta za javno zdravlje Republike Srbije „Dr Milan Jovanović Batut“. Ovaj dan obeležava se uz saradnju sa Domom zdravlja - uličnom akcijom distribucije informativnog materijala, merenjem krvnog pritiska stanovništva i drugih zdravstvenih usluga održavanjem tribina, predavanjima...

7. Sprovođenje kviza „Šta znaš o Crvenom krstu, šta znaš o zdravlju“ u različitim sredinama sa učešćem učenika osnovnih škola. Ova aktivnosti sprovodi se u saradnji sa osnovnim školama.

8. Izrada edukativnog materijala na temu prevencije bolesti prljavih ruku.

9. Učešće u različitim manifestacijama promocije zdravlja na opštinskom, gradskom, pokrajinskom i republičkom nivou kao i delovanje u preventivnom smislu bolesti od većeg socijalno-medicinskog značaja.

Očekivani rezultati: Vršnjačke edukacije, izrade brošura i drgih promotivnih materijala koje imaju za cilj edukaciju mladih, sprovođenje preventivnih aktivnosti i edukacija roditelja treba da doprinesu smanjenju rizičnog ponašanja mladih i smanjenju zloupotrebe psihoaktivnih supstanci.